_______භික්ෂු ජීවිතය හා භික්ෂුවගේ කාර්යභාරය_______01 

බෞද්ධයාට භික්ෂුවත් සමග ඇත්තේ අවියෝජනීය සබැදියාවකි. ලාංකීය බෞද්ධ සංස්කෘතිය විෂයෙහි භික්ෂු ජීවිතය හා භික්ෂුවගේ කාර්යභාරය ගසට පොත්තත් පොත්තට ගසත් මෙන් එකිනෙක සම්බන්ධ වෙයි. එබැවින්ම භික්ෂු ජීවිතය හා භික්ෂුවගේ කාර්යභාරය පිළිබද විමසීමක් හා නැවත සොයා බැලීමක් අවශ්‍යයැයි අපට හැගී යන්නේය. ඇත්තෙන්ම භික්ෂුව යනු කවරෙක්දැයි ප්‍රථමයෙන්ම අප විසින් සොයා බැලිය යුතුය. භික්ෂු ජීවිතය පිළිබද යම් අවබෝධයක් තුළින් භික්ෂුවගේ කාර්යභාරය කුමක්දැයි විමසා බැලීම මෙහිලා වඩා උචිත වන බව අපගේ හැගීමයි.

ඒ අනුව "භික්ෂු" යන නාමය බුද්ධකාලීන සමාජයේ බුදුරදුන්ගේ ශ්‍රාවක පිරිසට පමණක් නොව වෙනත් සමයාන්තර සම්ප්‍රදායන් තුළ විවිධ ආගමික හා දාර්ශනික මත පිළිගත් අන්‍යතර ආගමික කණ්ඩායම් වල සිටි ශ්‍රාවක පිරිස් වලටද භාවිත වූ නාමයක් ලෙස ප්‍රචලිතව තිබේ. බොහෝ පිරිසක් එවැනි භික්ෂු ජීවිත ගතකළෝය.අප මෙහිදී ඍජුවම අවධානය යොමුකරන්නේ බෞද්ධ භික්ෂුව පිළිබදව වන බැවින් එකී අන්‍යතර ශ්‍රමණ සම්ප්‍රදායන්ගේ "භික්ෂු" යන හැදින්වීම පිළිබද සැලකීම පසෙකින් තබමු. ශාසනික වගකීම් ලත් ජ්‍යෙෂ්ඨ පැවිද්දන්ට 'භික්ෂු' යන නාමය ව්‍යවහාර වූ බව අපගේ පිළිගැනීමයි. ඒ අනුව පැරැණි යතිවරු භික්ෂුව යනු සසර බිය දක්නා,භික්ෂාවෙන් යැපෙන,වැරහැලි හැදගත් ආදී වශයෙනි. නමුත් තත්කාලීන සසුන්ගත පිරිස් මෙන්ම පසුත් බුදුසසුනේ වැඩහුන් භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ ජීවිත එසේම විණිදැයි ගැටලු සහිතය. බුදුරදුන් අවබෝධ කළ ධර්මය සුදුසු කල සුදුස්සන් වෙත දේශනා කළ අතර නොයෙක් ආගම් හා දර්ශනවාද පිළිගත් සාතිශය පිරිසක් මේ ධර්මය පිළිගෙන ඒ වටා එක්රොක් විය. මහාවග්ග පාළියේ එන විස්තරය අනුව ප්‍රථම ධර්ම ධර්මදේශනාව පංචවග්ගිය භික්ෂූන් අරඹයා දේශනා කළ අතර ඔවුන් ශ්‍රාවකයින් බවට පත්වෙයි. පසුව ගිහිගෙයි කළකිරුණු යස නැමති කුල පුත්‍රයාත් විමල,සුබාහු,පුණ්ණජි,ගවම්පති යන ඔහුගේ සිව් යහලුවන් සහ ඔවුන්ගේ තවත් යහලුවන් පනස් දෙනෙක් පැවිද්දට පත් විය. එහෙයින් පංචවග්ගිය භික්ෂූන් බුදුසසුනේ ප්‍රථම භික්ෂු පිරිස නියෝජනය කරයි. යස සහ ඔවුන්ගේ මිත්‍ර සමාගමයෙහි තරුණයින් පිරිස ද ගිහි කාමභෝගී ජීවිතය කෙරේ කළකිරී ධර්මයෙහි පැහැදීමට පත්ව භික්ෂූත්වය අපේක්ෂා කළවුන් ය. සාංසාරික විමුක්තියක් අපේක්ෂාවෙන්ම භික්ෂු ජීවිතය වැළදගත්තවුන් ය. මුල් කාලයේ බුදුරදුන් වෙතින් භික්ෂුත්වය ලද බොහෝ ජනයා එබදුම විමුක්ති අපේක්ෂකයින් වූහ. ඒකායන පරමාර්ථය විමුක්තිය ලැබීම හෙවත් නිර්වාණය සාක්ෂාත් කිරීමම වන බැවින් ඔවුහු වැඩිකල් නොගොස් සිය පරම නිෂ්ටාව සාක්ෂාත් කරගත්හ. මහාවග්ගපාළියට අනුව සරණාගමන පැවිද්ද බුදුරදුන් විසින් දේශනාකිරීමට ප්‍රථම පැවිද්දත් උපසම්පදාවත් යන දෙකම "ඒහිභික්ඛු"භාවයෙන් ලබාදුනි. මන්ද එවැනි ඒකායන පරමාර්ථයක් සහිත සහ පැවිද්ද පිළිබද පළපුරුදු අද්දැකීම් ඇති පිරිසකට බුදුරදුන්ගේ "එව මහණ" යන නිර්දේශය පමණකුදු සෑහෙන්නේ ය. නමුත් තත්කාලීන අන්‍ය ශ්‍රමණ කණ්ඩායම් වලද පිණ්ඩාහාරයෙන් යැපෙන, වැරහැලි හැදගත්, සසර බිය දැක්ක පිරිස් විසූහ. එබැවින් බෞද්ධ භික්ෂු ජීවිතයේ අනන්‍යතා ලක්ෂණ ඒ අර්ථකථනයෙන් හුවාදැක්වීම දුෂ්කර බව අපගේ අදහසයි. බෞද්ධ භික්ෂු ජීවිතයේ සාර්ථකම හදුනාගැනීම ප්‍රථමාභිසම්බෝධි සමය ඇසුරින් ලද හැකි බව කිව හැකිය. අප එසේ කියන්නේ එකල විසූ භික්ෂූන් පරමාර්ථ සාධනයෙහි දැක්වූ සාඵල්‍යය ඉහළ අගයක පවත්නා නිසාවෙනි.

බෞද්ධ භික්ෂුවගේ අනන්‍යතා ලක්ෂණ බොහෝමයක් පහසුවෙන් හදුනාගත හැකි අවධිය ප්‍රථමාභිසම්බෝධි සමය(බුද්ධත්වයෙන් විසි වසරක් ගත වන කාලය) බව අපගේ විශ්වාසයයි. එකල විනය ප්‍රඥප්තීන් පවා නොපැනවීමට තරම් කායික වාචසික යන සංවරයක් පැවති බව මූලාශ්‍ර තොරතුරු වලින් තහවුරුව පෙනෙයි. මේ යුගයේ භික්ෂු ජීවිතය වැරදි බහුල එකක් නොවූ අතර ශීල සම්පත්තිය අගය කළ පිරිසක් විය. බුද්ධානුශාසනය එකහෙලා පිළිගත් නැණවතුන්ම විය. ඕවාද ප්‍රාතිමෝක්ෂය ඔවුන්ගේ සංවරයට ප්‍රමාණවත් වූ බව පිළිගත හැකිය. ඒ අනුව මේ කාලයේ භික්ෂු ජීවිතය ඉවසීම ප්‍රගුණ කළ එකක්ම වෙයි. නිවන උත්තරීතර පරමාර්ථය විය. අනුන්ගේ ගුණ නොනැසීමත් අනුන්ට උපවාද නොකිරීමත් පාමොක් සංවරයෙන්ද යුක්ත වූ මේ භික්ෂු පිරිස පමණ දැන ආහාර ගත්තෝය. විවේක සෙනසුන්හි ඇලුම් කරමින් සමවත් සුව වින්දෝ ය. සියලු පව් නොකිරීමත් කුසල් සම්පාදනයත් නිතොර කළ මේ භික්ෂූහු උතුම් නිර්වාණාපේක්ෂාවෙන් සිය සන්තානය පිරිසුදු කළෝය. ආචාරගෝචර සම්පත්තියෙන් යුතුව පාමොක් සංවරයෙන් යුතු වූහ. කාය වාචසික කරමාදියෙහි සිහි නුවණ එලවමින් ඉන්ද්‍රිය සංවරය ඇතිකරගත්හ. ගෘහ ජීවිත ගත කළ මහා සමාජයට සංවරය පිණිස ආදර්ශවත් ජීවන පැවැත්මක් උදෙසා ගැඹුරු ආධ්‍යාත්මික බ්‍රහ්මචරිය ප්‍රතිපත්තියෙන් සංග්‍රහ කළෝය. සමස්ථ බුද්ධ වචනය එක් ගාථාවකට කැටිකරමින් අස්සජි තෙරුන් විසින් උපතිස්ස පිරිවැජියාට දෙසූ ගැඹුරු දහම් පණිවිඩය මේ බවට නිදසුනක් වෙයි. බාහිර පුද පූජා සහ කයට වෙහෙසක් ඇතිකරන දැඩි තාපස ව්‍රත භික්ෂුව විසින් ප්‍රතික්ෂේපිතය. එක්වේල වැලදූ මේ යුගයේ භික්ෂු ජීවිතය අන්තයට යාමක් නොව ශරීරයේ නිරෝගි බවද නිදුක් බවද සැහැල්ලු බවද ශරීර ශක්තියද පහසු විහරණයද අපේක්ෂා කරමින් බුද්ධ ජීවිතය අනුගමනය කිරීමක් වන බව විනය පිටකයෙන් පැහැදිලි වන්නේය.

මුල්කාලීන භික්ෂු ජීවිතවලින් අපට පෙනෙන අනෙක් මූලික ලක්ෂණයක් වන්නේ නිසහස්කාමී බවයි. බුදුසමය භික්ෂු ජීවිතය නිදහසේ ආකාශයේ සරන පක්ෂියකුට සමාන කරයි. පක්ෂියාට ඇත්තේ පියාපත් බර පමණකි. එමෙන් භික්ෂුවද ලෞකික ජීවිතයේ බර බහාලූ අයෙකි. පක්ෂීන් ද තැන තැන නිදහස් පැවැත්මක් සහිතවුන් වෙයි. එමෙන් භික්ෂුවද සංචාරක ජීවිතයක් උරුමකරගත් අයෙකි. භික්ෂුව ගම් නියම්ගම් සැරිසරන්නේය. සමාජය පිළිබද නිතොර අවදිමත්බවින් යුතු අයෙකි. නමුත් හේ නැවත කිසිවිටෙක ලෞකික වූ ගිහියන්ගේ මහා සමාජයට නොයයි. සම්මා සම්බුද්ධ ශ්‍රාවකයා මඩෙන් ඉස්මතු වූ නැවත මඩෙහි නොගැලෙන පියුමකට උපමා කරන්නේ ද එහෙයිනි. බුදුරදුන්ද සංචාරක ජීවිතය ප්‍රිය කළ බව අපගේ පිළිගැනීමයි. ජේතවනාරාමය, වේලුවනාරාමය, පූර්වාරාමය වැනි සුවිසල් මන්දිර සම ආරාම තිබුණත් බුදුරදුන් පිණ්ඩපාතය පිණිස ගමට නගරයට වැඩම කරයි. මේ ආදර්ශය භික්ෂුව නිරන්තරයෙන් ලැබූ බව සන්සුන් ඉදුරන් ඇතිව ගම්දනව් සැරිසැරූ දහස් ගණන් භික්ෂූන් පිළිබද නිතර හමුවන තොරතුරුවලින් ගම්‍ය වෙයි. ප්‍රථම රහත් හැටදෙනාවහන්සේ අමතා සිදුකළ බුද්ධානුශාසනය භික්ෂු ජීවිතය තුළ ප්‍රායෝගික භාවිතය වූ බව ඒ අනුව පැහැදිලි වෙයි. නිර්වාණය පරමාර්ථය කරගත් බෞද්ධ භික්ෂුවට වඩා උචිත නිදහස් හුදෙකලා ජීවිතය බව මුල්කාලීන භික්ෂු ජීවිත නිදහස් පැවැත්මක් මත ගොඩනැගී තිබීමෙන් පෙනීයන්නේය. ආරාම තැනීමේදී වුව නගරයට මදක් ඈතින් පිහිටීම උචිතයැයි බුදුරදුන් නිර්දේශ කරන්නේ ඝෝෂාකාරී පරිසරය ආධ්‍යාත්මික හැකියාවන් වර්ධනය කරන භාවනානුයෝගී භික්ෂුවට හිරිහැරයක් වන නිසාම බව අපගේ අදහසයි. ධම්මපදයේ භික්ෂු වර්ගයේ එන පරිදි භික්ෂුව තමාටම දොස් නගන්නෙකු විය යුතුය. තමාම විමසිය යුතුය. එසේ තමාම රැකගන්නෙකු විය යුත්තේය. යෝනිසෝ මනසිකාරයෙන් සෑම විටම ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කිරීමක් භික්ෂුවගේ ජීවිතය පුරාවට දක්නට හැක්කේය. "තෙමේම තමහට පිහිට වන්නේය. තෙමේම තමහට පිළිසරණ වන්නේය. එබැවැන් අශ්ව වෙළෙන්දෙකු උතුම් අශ්වයකු රක්නා සේ තමා රැකගත යුත්තේය" යනු බුද්ධ භාෂිතයයි. එහෙයින් භික්ෂු ජීවිතය උතුම් ප්‍රඥාව අවදිකරන ක්ෂේම භූමියක් වැනිය. ප්‍රඥාව අවධිකිරීමට නම් ධ්‍යාන කළ යුතුවන්නේය. පට්ඨානය හෙවත් භාවනාව සම්පූර්ණ කළ හේ නිවන දක්නේය. සතුට බහුල කොට බුදුසසුනෙහි පැහැදීමට පත්වූ භික්ෂු ජීවිතයක් තුළ ඒකාන්ත සැපය වන ශාන්ත පදය හෙවත් නිර්වාණය සාක්ෂාත් කරනා බව බුදුසමයේ ඉගැන්වෙන්නේ එහෙයිනි. මෙහි සතුට යනු ලෞකික වූ පසිදුරන් පිනවීමෙන් ලබන සතුට නොව ආධ්‍යාත්මික වූ නිරාමිස පැහැදීමකි. ඒ අනුව ගිහිගෙයි සම්බාධ සහිතය, කෙළෙස් රජස් සහිතය, යනුවෙන් අභ්‍යාවකාශය වැනි පැවිද්දට පත් භික්ෂුව මහා සමාජය වන ගෘහස්ථ ජීවිත ගතකරන්නන්ට වඩා වේගයෙන් හංසයකු මෙන් ජව සම්පන්නව නිවන කරා ගමන්කරන බව බුදුරදුන් දේශනා කරන්නේ භික්ෂු ජීවිතය තුළ ඇති දැඩි ආධ්‍යාත්මික පදනම නිසාවෙන්ම බව අපගේ පිළිගැනීමයි.

භික්ෂුවගේ ජීවිතය සරල බවත් අල්පේච්ඡ බවත් මත පදනම් විය යුතු බව බෞද්ධ ඉගැන්වීමයි. 
ඒ අනුව භික්ෂුව අල්පවූත් මහත්වූත් සියලු ලෞකික ලාභාපේක්ෂාවන් හැර පියා බුදුසමයේ පැවිද්ද ලබන්නේ ආධ්‍යාත්මික සංවර්ධනය තුළ නිර්වාණය ඒකායන පරමාර්ථය කරගෙනයි. එය " සියලු දුක් හැරපියා නිවන් සාක්ෂාත් කරගැනීම පිණිස මේ කසාවත ගෙන මට පැවිද්ද ලබාදෙන්න" යන පැවිද්ද ඉල්ලීමේ පාඨයෙන්ම පෙනෙයි. එසේ නම් ලෞකික බැදීම් වලට භික්ෂු ජීවිතය ඉඩක් නොදෙයි. නිිර්වාණගාමී ප්‍රතිපදාවේ දක්ෂවන භික්ෂු ජීවිතය තුළ සරල අල්පේච්ඡ ගති පැවතුම් ප්‍රගුණ විය යුතු බව කරණීය මෙත්ත සූත්‍රයේ මනාව බුදුරදුන් දේශනා කරයි. සුවච බව,මුදු බව මෙන්ම ඍජු බවත් භික්ෂු ජීවිතය තුළ ප්‍රගුණ කළ යුතු යන්නේය. අනතිමානී ගුණයෙන් යුතු භික්ෂු ජීවිතය බෝසත් ජීවිතයකැයි අපගේ පිළිගැනීමයි. භික්ෂුව පහසුවෙන් පෝෂණය කළ හැකි ජීවිතයක් ගෙවන්නකු විය යුතු බව බුදුසමයේ ඉගැන්වීමයි. චීවර,පිණ්ඩපාත,සේනාසන,ගිලානප්‍රත්‍යය යන සිවුපසයෙහි අවමය පරිහරණය කළ යුතුය. ලැබෙන චීවරයෙන්, ලැබෙන සිවුපසයෙන් සතුටට පත්විය යුතු වන්නේය. භික්ෂුව සිවුපසය පරිහරණය කරන්නේ ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කරමිනි. භාවනාවෙහි ඇලීගැලී වෙසෙන භික්ෂු ජීවිතයට අධික සිවුපසයෙහි වැරදි පරිහරණය නිර්වාණාපේක්ෂාවට බාධාවකි. තත්කාලීන සමාජ පිළිගැනීම අනුව පැවිද්දා පසිදුරන් පිනවන ලෞකික වස්තූන් කෙරෙන් ඈත්විය යුතුය යන සමාජ ප්‍රතිරෝධය නිසාම නොව බුදුසමය උගන්වන ඉන්ද්‍රිය සංවරයටත් නිවන් අපේක්ෂිත භික්ෂුවට කරදරකාරී ජීවන පැවැත්මකුත් උදාකරන බැවින් සිවුපසයෙහි අවමය බුදුරදුන් විසින් නිර්දේශ කළ බව අපගේ පිළිගැනීමයි. නොඑසේ නම් හුදු ජනතා ප්‍රසාදය පිණිසම එසේ කළ බව පිළිගත නොහැකිය. නමුත් මහජනතාවගේ සාධාරණ විවේචනයන් සහ ඉල්ලීම් වලට සානුකම්පිතව ඇහුම්කන්දීමට තරම් ඉවසීමක් භික්ෂුවට තිබිය යුතු බව බුද්ධකාලීන භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ නිදසුන් වලින්ම පෙනෙයි. බුදුරදුන් පසළොස් වසින් අඩු දරුවන් පැවිදි නොකළ යුතුය යනුවෙන් විනය නීතියක් පනවා තිබූ අවධියක අභිවාතක නම් රෝගයෙන් දෙමාපියන් අහිමි වූ දරුදෙදෙනකුට පැවිද්ද ලබාදෙන ලෙස අනද තෙරුන් විසින් කළ ඉල්ලීමට අනුව බුදුරදුන් "කවුඩෙකු පලවාලිය හැකි" වයසෙහි පසුවන්නේ නම් පැවිද්ද අනුදනිමි යනුවෙන් විනය නීතිය සංශෝධනය කරයි. එසේ නම් භික්ෂු ජීවිතය සමාජ ඉල්ලීමට සක්‍රීය ලෙස මැදිහත්වන්නක් බව අපට තේරුමිගත හැකිය. භික්ෂුවගේ කාර්යය වන්නේ සිවුපසයෙහි ගිජුවීම නොව අවම පරිහරණයත් සමාජ සුභසාධනය කෙරෙහි ශාසනික ලාභයන් යෙදවීමත් වන බව අපගේ අදහසයි. සමාජය විසින් අධික සිවුපස පරිහරණය භික්ෂු ජීවිතයට නොගැලපේය යනුවෙන් ඇතිකරන ප්‍රතිරෝධයත් බුද්ධ භාෂිතය විසින් එම සාධාරණ සමාජ ඉල්ලීම පිළිගැනීමත් භික්ෂු ජීවිතය සුභරතාවය මත ගොඩනැංවීමට අවශ්‍ය පියවර ගැනීමත් අපගේ අවධානයට ලක්විය යුත්තේය. සේනාසනක්ඛන්ධකයෙහි එන විස්තරයේ රජගහනුවර සිටුතුමන් භික්ෂූන්ගේ සංවරශීලී හැසිරීම පිළිබද ප්‍රසාදයට පත්විය. එහි එන පරිදි 'දුටුවන් පහදවන්නාවූ ඉදිරිබැලීමෙන්ද දෙපස බැලීමෙන්ද අත්පා නැමීමෙන්ද අත්පා දිගහැරීමෙන්ද උපලක්ෂිතව බිමට හෙලූ ඇස් ඇතිව මනා ඉරයව්වෙන් යුතු භික්ෂු ජීවිතය' නොපැහැදුණු වූවන්ගේ පැහැදීම පිණිසත් පැහැදුණවූවන්ගේ වැඩි පැහැදීම පිණිසත්ම වූ බව හදුනාගත හැකිය. එසේ දුටුවන්ගේ ප්‍රිය උපදවන්නේ සරල අනතිමානී දිවිපෙවෙත තුළ ඉදුරන් ප්‍රසන්නවීම බව සිතීම වඩා නිවැරදිය. අංගුත්තර නිකායගත දසධම්ම සූත්‍රයෙහිද සදහන් පරිදි භික්ෂුවගේ ජීවිතය පරපටිබද්ධය. සිවුපසය තමන් විසින් උපදවාගන්නක් නොව සැදැහැති මනුෂ්‍යයන්ගේ පුණ්‍යසම්භාරයක් බව අපි දනිමු. ශීලාදී ගුණයෙන් පූර්ණ භික්ෂු ජීවිතය ගෘහස්ථ ජනයාගේ ආකල්පවලින් වෙනස් වූ අන්‍යතර එකකි. අනිත්‍යවූ ලෝක විෂය විදර්ශනාවෙන් දක්නා සුවිශේෂ ඥානදර්ශනයන් ඉපදවීමට දිවා රෑ අවදිමත් බවක් භික්ෂු ජීවිතයෙහි දක්නට ලැබෙයි. ජනයාගේ ප්‍රසාදයටත් ගරුබුහුමනටත් වන්දනයටත් නිතර පාත්‍රවන්නේ එහෙයිනි. නමුත් භික්ෂුව පරපුටු බවට පත් යාචකයකු යැයි කිසිසේත් අර්ථගැන්වෙන්නේ නැත. භික්ෂුව පැවිද්දට පත්වන්නේ කෑම බීම, වස්ත්‍ර හෝ නවාතැන් පහසුකම් අපේක්ෂාවෙන් නොවනා බැවිනි. දිවිරැකගැනීමට ප්‍රත්‍ය පහසුකම් ඇතිකර ගෙන ගෘහස්ථ ජීවිතය ගතකිරීමට ඇති නොහැකියාව නිසාද නොවෙයි. ප්‍රත්‍ය පහසුකම් සියල්ලම නැතිව වුණත් සිය අරමුණු සාධනයෙහිලා භික්ෂුව නිතොර කැපවන්නෙකි. භික්ෂුව සිංහයකු මෙනැයි නාගසේන හිමියන් මිළිදු රජුට පෙන්වා දෙන්නේ එහෙයිනි. **

( **_භික්ෂු ජීවිතය හා භික්ෂුවගේ කාර්යභාරය_01 යන මැයෙන් වන මෙය සටහනක ප්‍රවේශය පමණි. තව සාකච්ඡාවට ලක්විය යුතු දීර්ඝ කාරණා රැසකි. මේ සටහනත් සංවාදයට විවෘතය. ) 
___#අරෝ ෂ සමරසේකර___