______ මහින්දාගමනය සහ ලාංකීය බෞද්ධ සංස්කෘතිය_____ 01
අප රටෙි ඉතිහාසය දෙස අවධානය යොමුකිරීමෙිදී ලාංකීය බෞද්ධ සංස්කෘතියේ මූලික පදනම වැටෙන්නේ මහින්දාගමනයත් සමගමය. මිහිදු හිමි වැඩමකිරීමට පෙර පටන් ලංකාව හා භාරතය අතර අවියෝජනීය සබැදියාවක් පැවැති බව වංශකතා විස්තර අධ්යයනය කිරීමෙිදී පෙනී යන්නේය. බුදුන් වහන්සේ තෙවරක් වැඩම කළ බව පැවසීම, විජය කුමරු ,පණ්ඩුවාසදේව,භද්දකචිචායනා සහ පිරිස ආදී සංක්රමණ අවස්ථා ඒ සමිබන්ධය පෙන්වන බව පෙනෙයි. එසේම වංශකතාව දක්වන පරිදි මුටසීව රජුගෙ කාලයේ තිස්ස කුමරු(දේවානමි පිය තිස්ස) සහ අශෝක අධිරාජයා අතර සබදතා තිබුණි. ඒ සබදතාවේ උචිචතම ප්රතිඵලය ලෙස මහින්දාගමනය නමි කළ හැකිය.
මෙි අනුව මහින්දාගමනය වූ කලී ලංකා-භාරතීය රාජතාන්ත්රික සබදතාවන්හි ප්රතිඵලයකි. එයිනුත් වංශකතාව විස්තර කරන අන්දමට නමි ද්වීපාර්ශ්වීය මිතුදමෙහි ඓතිහාසික ප්රතිඵලයක් ලෙසම ගම්යවෙයි. නමුත් ඇතැමි විචාරක මතයකට අනුව මෙය දේශපාලන බලය ආගමික පදනමක් තුළ උපක්රමිකව ව්යාප්ත කිරීමකි. දිග් විජය පිළිවෙත අත්හල ධර්මාශෝක සාහසිකව ආගමක් ප්රචාරය කළා විය නොහැකිය. නමුත් දේශපාලන වශයෙන් බලපෑමි නොකළ බව ද කිව නොහැකිය. අභිෂේක කර සිටි තිස්ස රජු අශෝක රජුගේ ඉල්ලීමෙන් පුනරාභිෂේක කරයි. එය පැවැති මෞර්ය අහිෂේක ක්රමයයි. එසේම මෞර්ය ක්රමයට තනතුරු ප්රදානයක් ද සිදු කරන්නේ අධිරාජ්යයාගේ ඉල්ලීමට පක්ෂපාත වෙමිනි. එතෙකුදු නොව තිස්ස රජු අධිරාජයාගේ විරුද නාමය තමන්ගේ නමට එක්කර ගැනීමෙන් ද සිදුකළ දේශපාලන බලපෑම පෙනී යයි. නමුත් ගිහි නෑකමින් සිය පුත්රයා මහින්ද හිමි සහ පසුව සිය දියණිය සංඝමිත්තා තෙරණිය, මුනුබුරා සුමන සාමණේරයන් ආදී අතිශය හිතෛෂී දූත පිරිසක් ධර්ම ප්රචාරක කණ්ඩායමට ඇතුලත්වීම සහ ඒ පිරිසේ ක්රියාකාරීත්වය දෙස බැලීමෙිදී අධිරාජයා විශේෂ අවධානයක් ලංකාව වෙත යොමු කළ බව සිතීමට තුඩුදුන්නද රටවල් නවයකට ධර්ම ප්රචාරය කිරීමට ගත් තීරණය තෙවන ධර්ම සංගීතියෙන් සමිමත වූ එකගතාවක් වන බව ද අප අමතක නොකළ යුතුය. තවද වංශකතාවෙිම සදහන් වන්නේ අනාගතයේ ලක්දිව බුදු සසුන පිහිටන බව බුදුන් වහන්සේ ශක්ර දේවෙින්ද්රයාට දැන්වූ බවත් අනතුරුව එතුමා එම කාර්යය වෙනුවෙන් උපුල්වන් දෙවියා ලක් දිවට එවීමට කටයුතු කළ බවත් එය විජය කුමරු පැමිණි දිනයේම සිදු වූ බවත් ය. මෙයට ඇතැමි කෙනෙක් අර්ථ දක්වන්නේ මහානාම හිමියන් සිතාමතාම සිය ග්රන්ථයේ ජාතික සිදුවීමක් ආගමික සිදුවීමක් හා ඒකාබද්ධ කළ බවකි. නමුත් වංශකතාකරුට වසර දහසක් පමණ පැරණි සිදුවීමක් අසත්යයක් ලෙස සිය ග්රන්ථයේ සදහන් කිරීමට තරමි අතිමානයක් හෝ වංක බවක් තිබුණේද යන්න සිතා බැලිය යුතු ප්රශ්නාර්ථයකි. ඇතැමි විට සක් දෙවිදු අමතා කළ බුද්ධාවවාදය පිළිබද වංශකතාගත ප්රවාදය බුද්ධ පරිනිර්වාණයෙන් වසර තුන්සියයයක්වත් ගත නොවූ තත් කාලීන අවධියේ ධර්මාශෝක අධිරාජයාගේ විශේෂ සැලකීමට ලක්දිව යොමුවීම කෙරෙහි වක්රව හෝ බලපෑමි කිරීමට හේතු වූ බව සිතිය හැකිය.
ඇත්තෙන්ම මිහිදු හිමියන් ලක්දිව ඇති කළ බෞද්ධ සංස්කෘතිය ආගමික, දේශපාලනික, සමාජ, ආර්ථික, භාෂාව ආදී සෑම පැතිකඩක්ම විනිවිද ගිය බව පෙනෙයි. අප්රමාණ බලපෑමි මධ්යයේ වුව වත්මන දක්වාම එකී පදනම දෙදරා නොගොස් පවත්නේ එනිසාම විය යුතුය. අනෙක් අතින් එතුමන් සිය ධර්ම ශාස්ත්රීය සේවාව තුළ අප්රතිහත වීර්යයෙන් ඇති කළ ප්රබෝධයයි. ඒ අනුව මිහිදු හිමියන්ගේ ධර්ම ශාස්ත්රීය මෙහෙවර ඇරැඹෙන්නේ මහා විහාරය කේන්ද්රකරගනිමිනි.මහා විහාරිකයින්ට දැඩි විනයවාදී බවක් ඇතිකළ පුරෝගාමී යතිවරයන් වහන්සේ වන්නේ ද මිහිදු හිමියන්මය. එතුමන්ගේ ධර්ම ශාස්ත්රීය ප්රථම මෙහෙවර හෙළටුවා සමිපාදනය කිරීමයි. මිහිදු හිමියන් ලක්දිවට වැඩම කරන්නේම හෙළ බස පිළිබද ප්රාමාණික අවබෝධයෙන් බව අපගේ පිළිගැනීමයි. හේතුව එතුමන්ගේ ලංකාගමනයට පෙරාතුව රාජ්ය තාන්ත්රික මටිටමෙී දූත ගමන් යෙදීම පිළිබද වංශකතාගත තොරතුරු හමුවීමයි(මෙී ලිපියේම ඒ පිළිබද ලුහුඩින් ඇති උක්ත සදහන බලන්න). විචාරකයින් පෙන්වන අනෙක් ප්රබල සාධකය වන්නේ මිහිදු හිමි ලක්දිවට වැඩමවීමට ප්රථම ලාට රට සංචාරය කිරීමයි. ලාට රටෙී භාෂාව සිංහලය විය. විජයාගමනය පිළිවදව ද මෙහිදී අපට වංශකතාගත විස්තරය සිහිපත් කරගත හැකි නමි මෙි භාෂා සමානත්වය පිළිබද වඩාත් අවබෝධයක් ලද හැකිය. 'නගරප්පවෙීසන' නමි මහාවංශ පරිචිඡේදයේ සද්ධර්මයේ ලක්දිවැ වැසියන් පිහිටවනු වස් හෙලදිවැ බසින්ම දහමි දෙසූ බව සදහන් කරයි. එහෙයින් මිහිදු හිමියන්ගේ හෙළ බස පිළිබද ප්රාමාණිකත්වය ඉදුරාම අපට තහවුරු වන්නේය. අනෙක් අතින් එතුමන්ගේ දැඩි විනයවාදී බව වංශකතාවෙි සුලබව ඉස්මතු කරයි. තිස්ස රජු තෙරුන්ගේ පහසුව අපේක්ෂාවෙන් නන්දන උයනෙහි වැඩ සිටින්න යැයි ඉලිලීමි කරද්දී මහමෙවිනා උයන වාසයට තෝරාගන්නේ ද මිහිදු හිමියන් තුළ විනය පිටකය පිළිබද පැවැති අවබෝධය ප්රකට කරමින් ය. එසේම තිස්ස රජු 'ආරාමය සංඝයාට කැපදැ'යි විමසූ අවස්ථාවෙි වෙීලුවනාරාමය පිළිගැනීම වදාළ බව වංශකතාවෙි සදහන්වීමත් කැප නොකැප දේ පිළිබද තෙරුන් දක්ෂ වන බව සදහන් වීමෙනුත් මිහිදු හිමියන් විනය ශාසනයාගේ ආයුෂය යන ස්ථවිරවාදී අදහසෙහිම ක්රියා කළ මූලික ථෙරවාදී භික්ෂු පරපුරම නියෝජනය කළ බව පසක් වෙයි.එසේම දෙවන පිය රජු මිහිදු හිමි උදෙසා ප්රථමයෙන් තිස්සාරාමයෙහි කරවූ පිරිවෙණ ගින්නෙන් මැටි වියලවා ඉක්මනකින් තැනූ බැවින් එය කාල වර්ණ වීයැයි ද එහෙයින්ම 'කාලප්රාසාද පිරිවෙණ' යන නමින් ප්රකට වූ බවද සදහන් වෙයි.මෙි පිළිබද ඇතැමි අය විචාරය කරන්නේ මහින්දාගමනයට පෙරැ පැවැති ගෘහ නිර්මාණ ශිල්ප ක්රමයන්හි නොදියුණු තත්වය බවයි. නමුත් අපගේ අදහස නමි විනය ආයුෂය කොට ගත් පරපුරක මගපෙන්වන්නෙකු ලෙස මිහිදු හිමිගේ රුචි අරුචි බව පිළිබද අවබෝධයක් තිබූ තිස්ස රජු විසින් බෞද්ධ භික්ෂුවට ගැලපෙන ආරාම පූජාවක්ම සිදු කිරීමට ගත් උත්සාහය කාල ප්රාසාදයවීය යන්නයි.**
(** "මහින්දාගමනය සහ ලාංකීය බෞද්ධ සංස්කෘතිය" යන මැයෙන් වන මෙය ලිපි පෙළක පළමුවැන්නයි. විචාරශීලී ලිපි පෙළක් වන මෙය සංවාදයට විවෘත ය. )
___අරෝෂ සමරසේකර___
No comments:
Post a Comment